Leerkring Hoogbegaafd en autisme, door Adi van den Brande

Op 27 november verzorgde Adi van den Brande een leerkring over HB+ASS. Komend halfjaar hebben we nog 2 leerkringen (12 maart en 8 juni) én het jaarlijkse Event Hoogbegaafdheid (15 januari), dit jaar samen met VO. Chantalle Blomsteel, HB specialist en intern begeleider op de Velduil deelt haar samenvatting van deze leerking:

Je begeleidt een leerling met kenmerken begaafdheid en biedt passend onderwijs aan: verdieping, compacting, keuzewerk, topdown… Toch merk je dat deze aanpassingen soms niet aanslaan: niet starten of diepgaand uitstelgedrag, verrassende fouten, geen aansluiting met andere leerlingen, moeilijkheden met executieve vaardigheden, … Soms herken je kenmerken van autisme, of vermoed je een dubbel bijzonder profiel. Misschien heb je ook wel zorgen: als dit zo doorgaat, dreigt de leerling vast te lopen.

Adi van den Brande begon haar leerkring met een treffende metafoor: zoals mensen die geblinddoekt zijn en slechts een deel van een olifant aanraken, daardoor allemaal denken dat zij een ander dier voor zich hebben, zo kan ook onze blik op een leerling beperkt zijn wanneer we slechts één aspect zien. Pas wanneer we alle kenmerken in samenhang bekijken, ontstaat een volledig en genuanceerd beeld. Pas wanneer we én de hoogbegaafde kanten én de autistische kanten van de leerling meenemen, kunnen we echt passend onderwijs bieden.

Adi nam ons daarom mee in verschillende facetten van het autistisch denken, zodat we beter herkennen wat er speelt en passend kunnen reageren.

Aan bod kwam onder andere:

• Centrale coherentie: mensen met autisme hebben de neiging om details sterker te zien dan het geheel. Met een zwakke centrale coherentie zie je op de foto mensen, lampen, stoelen en glazen, maar geen bruiloft.
• Theory of Mind: het vermogen om gedachten, gevoelens en intenties van anderen en van jezelf te begrijpen. Maar ook het hebben (of ontbreken) van realistische fantasie.
  Zonder realistische fantasie zit er onder de vlek een buik, handen en een handdoek. Maar geen baby.
• Executieve vaardigheden:  zoals plannen, organiseren en flexibel schakelen.
• Sensorische reactiviteit: hoe prikkels binnenkomen en verwerkt worden, en welke invloed dit heeft op gedrag en welbevinden. Bij mensen met autisme kan zowel ondergevoeligheid als overgevoeligheid voor prikkels voorkomen. Beide kunnen leiden tot reactief gedrag.

Voor leerlingen met kenmerken van hoogbegaafdheid waarbij autisme eveneens een rol speelt, is het belangrijk steeds bewust na te denken over het doel van een opdracht: werken we bijvoorbeeld aan sociale ontwikkeling of samenwerking, is de focus cognitief, of gaat het om het aanleren van bepaalde vaardigheden? Vanuit dat doel kan vervolgens bekeken worden welk ‘autistisch jasje’ passend is, zodat de opdracht helder en hanteerbaar blijft.

Een praktische voorbeeld was bijvoorbeeld hoe je leerlingen kunt ondersteunen bij het houden van een boekbespreking met behulp van een duidelijk en stapsgewijs opgebouwd plan. Ook kwam aan bod dat sommige hoogbegaafde leerlingen coping strategieën ontwikkelen waarbij zij proberen voortdurend alle losse elementen te begrijpen. Dit kost een leerling enorm veel energie. En daarmee tackelde ze de misvatting over licht autisme. De leerling struggelt wel degelijk met de beperkingen, maar door de hoogbegaafdheid compenseren ze dit waardoor het wel mee lijkt te vallen.

Adi gaf ons een belangrijke boodschap mee: ‘Hoe kun je deze leerling ondersteunen in het HB aanbod?’
Deze leerkring heeft ons geleerd om verder te kijken dan losse observaties en om met elkaar te werken aan ondersteuning die écht aansluit bij het totale functioneren van de leerling.